این مقاله را با ذکر منبع اصلی از وبلاگ آقای دکتر فیضی برداشته ام.

مهندسي هويتي سياست خارجی آمريکا در خاوررميانه درقالب گفتمان مبارزه با تروريسم

 

مقدمه:

حمله 11 سپتامبر سر فصل نويني در روابط بين الملل و سياست خارجي آمريکا محسوب ميشود. همچنين اين حادثه بستر تكوين گفتمان مناسب در سياست خارجي را پديد آورد. به عبارتي به هم پيوند خوردن موفقيت آميز چند گفتمان بستر مناسب گفتماني فراهم شد. اين گفتمانها يعني ليبراليسم و امنيت ملي «تروريسم» هستند که زمينه شکل گيري گفتمان نظم ليبرال را برساختند. پس از 11 سپتامبر يکي از تأثيرات مهم آن بروز مرزبندي جديد امنيتي بر مبناي فرهنگ و هويت است. به عبارتي د رتداوم و تکامل تفکر هانتينگتوني جنگ تمدني، مرزبندي جديد را ارزشها و هنجارها تعيين مي‌كنند. و در اين مرزبندي هويت در متن قرار مي‌گيرد. بدين روي خاورميانه مرکز ثقل سياست خارجي آمريکا بعد از 11 سپتامبر شد، چرا که آمريکا ارزشهاي هويتي خود را در تعارض با ارزش و هنجارهاي مردم خاورميانه يافته است. و آمريکا براي اشاعه ليبراليسم و مؤلفه­هاي آن در دموکراسي، مبارزه با تروريسم را ضروري يافته است. هدف امريکا از ايجاد نظم ليبرال مهندسي هويتي خاورميانه در راستاي ارزشها و هنجارهاي خود مي­باشد. در اين نوشتار سوال ما اين است که چگونه تغيير در سياست خارجي آمريکا زمينه گفتماني مناسب را فراهم آورد؟ فرض اين نوشتار بر اساس ديدگاهي معنا محور و سازه انگارانه است که رهبران آمريکا با اتکاء به حادثه 11 سپتامبر ساختار فرصت معنايي لازم را با ايجاد پيوند گفتمانهاي بنيادين هويتي سياست خارجي آمريکا در جهت نظم ليبرال فراهم سازند و با بر ساختن تروريسم به عنوان «ديگري» به نخستين آماج سياست جديد خود در قالب خاورميانه بزرگ مطرح کنند.

 

کارکرد گفتمان در سياست خارجي

گفتمان يکي از نشانه­هاي تأثير گذار در الگوهاي رفتاري کشورها محسوب مي­شود. در هر دوران شکل خاصي از قالبهاي گفتماني ظهور مي­يابد که تأثير خود را بر رفتار سياست خارجي و داخلي به جا مي­گذارد. قالبهاي گفتماني را ميتوان با نشانه­هايي از ساختار حکومتي پيوند داد و از اين طريق بين سياست خارجي و قالبهاي گفتماني رابطه ايجاد نمود. (1) اگر سياست خارجي شکلي از الگوي قدرت باشد در حوزه سياست خارجي نيز نشانه­هايي از قدرت سازي در قالب گفتمان ظهور مي­يابد. از طريق تحليل گفتماني ميتوان الگوهاي متنوعي از رفتار سياسي و بين المللي به کار گرفت. اگر سياست هويت مبناي تفاوت رفتار کشورها و بازيگران تلقي شود، در آن شرايط ميتوان گفتمان را فراتر از فضاي ادراکي تلقي نمود و آن را مجموعه­اي از ادراکات، احساس عمومي و هويت سازي در سطح بين المللي دانست. بر اساس قالبهاي هويتي و چهارچوبهاي گفتماني، الگوهاي رفتار در سياست خارجي شکل مي­گيرد. بنابراين کشورها در قالب گفتماني به سياست خود معنا ميدهند و ميتوان گفتمان را به معناي فرآيندهاي اجتماعي و نظامهاي شناخت دانست که معنا از طريق آن توليد، تثبيت، تجربه و متحول مي­شوند. گفتمانها هستند که امور را بهنجار، طبيعي و امکان پذير مي­سازند. ميدان کنشهاي مماس را تعريف ميکنند و هويتها و ظرفيتهاي اجتماهي را توليد مي­نمايند. بنابراين گفتمانها مولد هستند، آنها راههاي خاصي از موجوديت در جهان و عمل در آن را معنادار ميکنند. و به يک رژيم حقيقت شکل ميدهند که راههاي ديگر کنش و هويت را حذف مي­کنند. (2) به طور کلي گفتمانها تأسيس کننده ابژه و سوژه ميباشند و هر گفتمان مبتني بر بسياري از سمبلها مي­باشد. در سياست خارجي آمريکا ميتوان ابژه‌هاي مختلفي را مد نظر قرار داد که بر مبناي قالبهاي گفتماني پديد آمده­اند. در گفتما سياست خارجي آمريکا نشانه­­هايي از قالب قواعد ادراکي رهبران سياسي وجود دارد که اين قواعد ميتواند در چهارچوب ايدئولوژي شکل گيرد. آنچه به عنوان تروريسم و بنيادگرايي اسلامي مورد توجه نومحافظه کاران قرار مي­گيرد. ميتوان انعکاس قواعد ايدئولوژيک دانست. بنابراين آمريکا توانست پس از 11 سپتامبر نشانه­هايي از تمايز گفتماني را بين خود و «ديگران» ايجاد نمايد. در اين تمايز گفتماني «خود» آمريکا تلقي مي­شود و «ديگري» انعکاس راديکالسيم اسلامي دانست. در تبيين نظريه گفتماني، هر گونه تغيير و دگرگوني را ميتوان بر اساس تحولات دائمي سوژه­ها توضيح داد. به عبارتي سوژه­ها تلاش مي­کنند تا شکل خاصي از تمايز را بين خود و ديگران ايجاد نمايند. نکته­اي که بايد به آن توجه کرد اين است که در هر زمان در هر جامعه و در سطوح مختلف گفتمانهاي متعددي هستند که به يک اعتبار فرهنگ جامعه را تشکيل مي­دهند و کنگشران با تکيه بر اين فرهنگ، سياستهاي خود را عرضه مي­کنند. در نتيجه بر منافع فرهنگي تکيه مي­کنند که ساخت اجتماعي نويني را امکان پذير مي­سازد. (3) برخي نظريه پردازان گفتمانها را با عنوان جعبه ابزاري ياد مي­کنند که قابليت آن را داشته باشد که اهداف آنها را توجيه کند و مشروعيت بخشد. نومحافظه­ کاران به عنوان جنبش اجتماعي در ميان عناصر گفتمانهاي مختلف، گفتماني نوين خلق کردند که همراه با تکوين هويت­هاي جديد از خود و ديگري است. اگر کنشگران خواهان ايجاد تغيير موفق شوند بر گفتمانهايي تکيه کنند که نقش بنيادين هويت هويت‌سازي براي بخشهاي گسترده از جامعه سياسي داشته باشد و كنش‌هاي خاصي را ضروري سازد و آماجي را به عنوان ديگري مشخص سازد که خود در تضاد با آن به خويشتن هويت مي­بخشد، امکان ايجاد تغيير فراهم مي­شود.

ادامه مطلب

« فراخوان مقاله » هجدهمين همايش بين‌المللي خليج فارس « زمينه‌هاي همكاري منطقه‌اي براي دستيابي به ثبات و امنيت » تهران، 27 و 28 خرداد ماه 1387 (16و 17 ژوئن 2008) مكان:‌ دفترمطالعات سياسي و بين المللي تحولات پرشتاب منطقه، جايگاه خاص خاورميانه و خليج فارس در جهان و سياست‌هاي بين‌الملل، موقعيت ژئواستراتژيك و وجود منابع عظيم انرژي در آن، دستيابي به چارچوبي براي ايجاد ثبات، امنيت و همكاري را ضروري مي‌سازد. اين مهم، گروه مطالعات خليج‌فارس و خاورميانه دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي وزارت امور خارجه را بر آن داشت هجدهمين همايش بين‌المللي خليج فارس را به موضوع "زمينه‌هاي همكاري منطقه‌اي براي دستيابي به ثبات و امنيت" اختصاص دهد. در اين راستا گفتگو و تبادل نظر ميان صاحب‌نظران، پژوهشگران، اساتيد و كارشناسان اين حوزه افق‌هاي نويني را براي دستيابي به راه‌هاي مؤثر همگرايي منطقه‌اي جهت نيل به ثبات و امنيت فراهم مي‌آورد. محورهاي اصلي اين همايش عبارتند از: الف) مقابله با تهديدات و چالش‌هاي منطقه‌اي، ب) همكاري‌هاي اقتصادي و تجاري در منطقه: نگاه به درون، ج) زمينه‌هاي نوين همگرايي منطقه‌اي، د) ثبات در عراق: ثبات منطقه، ه) نقش رسانه‌ها در همكاري‌هاي منطقه‌اي. راهنماي تهيه و ارسال مقالات: " مقالات بايد كاملاً مربوط به يكي از محورهاي اصلي همايش باشد. " مقالات بايد كاربردي و جديد بوده و در همايش‌هاي قبلي ارائه نشده باشد. " ذكر منابع و مآخذ در ارسال مقالات مورد توجه قرار گيرد. بدينوسيله از اساتيد، صاحب‌نظران و پژوهشگران ارجمند دعوت به عمل مي‌آيد تا چكيده مقاله خود را به يكي از سه زبان فارسي، انگليسي يا عربي در يك صفحه تايپ شده A4 همراه با شرح حال و سابقه فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي مؤلف حداكثر تا تاريخ 7- ارديبهشت 1387 و اصل مقاله را تا تاريخ 7 خرداد 1387 (در حداكثر 10 صفحه تايپ شده Word 2000) به دبيرخانه همايش به نشاني زير از طريق پست الكترونيكي يا دورنگار ارسال نمايند. ذكر اين مطلب لازم است كه كميته علمي همايش پس از بررسي‌هاي لازم نسبت به پذيرش مقاله براي سخنراني و يا چاپ اظهار نظر خواهد كرد. نشاني دبيرخانه همايش: خيابان شهيد باهنر(نياوران)،خيابان شهيد آقايي، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، (گروه مطالعات خليج فارس و خاورميانه) تلفن: 22802654 و 75-22802671 داخلي 390 دورنگار: 22802649 پست الكترونيكي دبيرخانه: persiangulf@ipis.ir

منبع: سایت مرکز مطالعات سیاسی و بین الملل وزارت امور خارجه

«فراخوان مقاله» دومين همايش بين المللي «امام خميني (ره) و سياست خارجي» زمان:‌ يكشنبه 12 خرداد 1387 مكان:‌ دفترمطالعات سياسي و بين المللي دفترمطالعات سياسي و بين المللي وزارت امورخارجه همزمان با نوزدهمين سالگرد ارتحال بنيان گذار جمهوري اسلامي ايران، حضرت امام خميني (ره) دومين همايش بين المللي را تحت عنوان:‌« امام خميني (ره) و سياست خارجي» در روز يكشنبه 12 خرداد 1387 برگزار مي نمايد. محورهاي اصلي بحث در همايش مذكور به شرح ذيل مي باشد: - امام خميني (ره) و استقلال خواهي - امام خميني (ره) و نظريه سياليت نظام بين الملل - امام خميني (ره) و نظريه قدرت نرم - امام خميني (ره) و مسئله فلسطين - سياست خارجي، نماد استقلال كشور - انقلاب اسلامي و تحول در نظام بين الملل - نظريه نه شرقي و نه غريي در نظام پسا دو قطبي - جبهه آزاديبخش مستضعفين - اتحاد اسلامي در انديشه سياسي امام - دارالاسلام و سرزمين هاي اسلامي علاقه مندان به شركت و ارائه مقاله در همايش مي توانند چكيده مقاله خود را در يك صفحه تايپ شده A4 همراه با شرح حال و سابقه فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي مؤلف حداكثر تا تاريخ 10 ارديبهشت 1387 و اصل مقاله را تا تاريخ اول خرداد 1387 (در حدااقل 10 صفحه تايپ شده Word 2000) به دبيرخانه همايش ارسال نمايند. بديهي است كميته علمي همايش پس از بررسي‌هاي لازم نسبت به پذيرش مقاله براي سخنراني و يا چاپ اظهار نظر خواهد كرد. نشاني دبيرخانه همايش: خيابان شهيد باهنر(نياوران)،خيابان شهيد آقايي، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، (گروه مطالعات نظري و استراتژيك ) تلفن: 22802654 و 75-22802671 داخلي 308 دورنگار: 22802649

منبع: سایت مرکزمطالعات سیاسی و بین المللی وزارت خارجه